PNO - Lý An đã vô cùng tinh tế khi cài cắm những việc phát sinh xoay quanh cái bàn ăn đó. Những câu chuyện dở dang, những bất ngờ xảy ra đều chỉ quanh cái bàn ăn mang tính tượng trưng cho gia đình ấy.

Bạn đang xem: Ẩm thực nam nữ 2


Vào đúng sinh nhật lần thứ 66 của đạo diễn Lý An, ngày 23/10, tôi tình cờ xem lại bộ phim Ẩm thực nam nữ (Eat drink man woman) của ông. Ra mắt từ năm 1994, bộ phim được xem như bước ngoặt lớn trong sự nghiệp lẫy lừng của Lý An sau này. 27 năm đã trôi qua nhưng triết lý đơn giản của bộ phim - “Ẩm thực nam nữ - thức ăn và tình dục là những ham muốn cơ bản của con người, không thể tránh được” dường như vẫn luôn đúng dù chúng ta đang ở thời đại nào.

Tài “nội trợ”của Lý An

Lý An từng là một “ông nội trợ” đúng nghĩa trong suốt mười năm, khi ông thất nghiệp và không thể tìm được công việc làm phim ở Hollywood. Quãng thời gian đó, ông ở nhà “nấu cơm, lau dọn nhà cửa, chờ vợ về” như lời phát biểu của ông nhân sự kiện ra mắt phim Cuộc đời của Pi vào năm 2012. Dường như những ngày “sung sức nhất đời người” - theo lời Lý An - đã giúp ông hiểu và thấu được hình ảnh một người đàn ông với bếp núc chai lọ. Ẩm thực nam nữ có được sự sâu sắc khác lạ, mà theo đánh giá của giới chuyên môn, một phần nhờ vào tài… nội trợ của Lý An.

Qua Ẩm thực nam nữ, đạo diễn Lý An đã bày biện một bữa tiệc lớn phô bày mọi ngóc ngách của một gia đình vốn mang đậm văn hóa truyền thống phương Đông nay đang dần bị đời sống hiện đại cuốn phăng đi.

Từ đầu cho đến kết phim, không ít lần khán giả phải ồ à trước cảnh bàn ăn ăm ắp thức ăn của gia đình ông Chu vào những cuối tuần

Đó là một ông già hết tuổi lao động, ở nhà và nhận trách nhiệm chuẩn bị những bữa cơm cho cả nhà vì vợ ông mất sớm. Sống cùng ông là những cô con gái đang vật lộn với cuộc đời, kiếm tiền và mưu cầu hạnh phúc cho bản thân. Họ dường như chẳng có gì để nói với nhau bởi ai cũng có những bận rộn, toan tính của riêng mình. Trong khi đó, ông Chu đã dùng tài bếp núc của mình như sợi dây vô hình mà hữu ý kéo những con người rời rạc đó lại gần nhau. Chỉ bấy nhiêu cùng một mạch phim chậm buồn, nhưng Lý An đã chiêu đãi chúng ta một đại tiệc thị giác thực sự.

Dù ẩm thực phương Đông, đặc biệt là ẩm thực Trung Hoa lên phim không ít, có lẽ chỉ tay nghề điêu luyện của Lý An mới đủ khiến khán giả say đắm những thước phim rặt chuyện bếp núc. Từng món ăn được bày biện như nỗi lòng của người cha luôn khát khao mang đến cho con mình những gì ngon nhất. Người Trung Hoa vẫn luôn tự hào về nền văn hóa ẩm thực lâu đời của dân tộc mình, luôn muốn quảng bá nghệ thuật ẩm thực truyền thống ra thế giới, nên quả không phí lời khi khen Lý An đã dành rất nhiều tâm huyết để bày “mâm bát” với ý đồ khoe món ăn Trung Hoa rất rõ ràng. Thậm chí có người từng nói, khi xem Ẩm thực nam nữ, họ lên cơn thèm ăn không cưỡng lại được.

Còn đónhững bữa cơm nhà…

Từ đầu đến kết phim, không ít lần khán giả phải ồ à trước cảnh bàn ăn ăm ắp thức ăn của gia đình ông Chu vào những cuối tuần. Cách Lý An chọn bàn ăn làm bối cảnh chính là một quyết định vừa liều lĩnh vừa thú vị. Phim như thể cuộc đời - nơi có những công thức được mặc định sẵn, chẳng hạn cứ Chủ nhật sẽ chuẩn bị một bữa ăn tươm tất hơn thường ngày rồi ngồi lại bên nhau như một quy ước ngầm bất di bất dịch - ngày dành cho gia đình. Dường như trong chúng ta, ai cũng từng vướng vào những quy định tương tự - dành thời gian cho gia đình vào những ngày cuối tuần - một cách máy móc và nặng nề. Nhà ông Chu cũng thế, mọi chuyện cứ lặp lại đều tắp vào những ngày cuối tuần.

Lý An đã vô cùng tinh tế khi cài cắm những việc phát sinh xoay quanh cái bàn ăn đó. Những câu chuyện dở dang, những bất ngờ xảy ra đều chỉ quanh cái bàn ăn mang tính tượng trưng cho gia đình ấy - một cái bàn thể hiện đậm nét Lý An, để ăn uống tâm tình, mời mọc khách khứa, gặp mặt... Lý An đã xào nấu, nêm nếm các “món ăn” của ông vừa vặn với khẩu vị của người châu Á. Qua bộ phim, ông đã bày biện một bữa tiệc lớn phô bày mọi ngóc ngách của một gia đình vốn mang đậm văn hóa truyền thống phương Đông nay đang dần bị đời sống hiện đại cuốn phăng đi.

Trên bàn ăn đó, sự ấm áp sum vầy vẫn được cố gắng duy trì nhưng không thành công do những xung đột thế hệ: một bên là một người lớn tuổi vẫn muốn trì níu những giá trị truyền thống, điển hình là những bữa ăn Trung Hoa vào dịp cuối tuần, phía còn lại là những người trẻ luôn muốn thoát ly và khẳng định bản thân theo cách của họ. Dường như đối với Lý An, xung khắc là điều không thể tránh khỏi trong cuộc sống ngày càng hiện đại, phát triển - một cuộc sống mà “văn hóa fast food” lên ngôi.

Bao năm qua, ông Chu khát khao giữ lại giá trị gia đình bằng những bữa cơm và ông dồn hết tâm sức vào đó, cố gắng duy trì điều đó như thói quen của cả nhà. Với người đàn ông ở tuổi xế chiều ấy, thói quen quây quần bên nhau trong những bữa cơm cuối tuần là cách kết nối. Ông xem mỗi món ăn như một niềm hy vọng dù thực tế nó đã chẳng còn đủ sức kết dính những mối quan hệ có sự chênh lệch quá lớn về suy nghĩ, phong cách và cả nhu cầu sống. Đó chính là khác biệt mà chúng ta phải dùng sự thấu cảm để hiểu và chấp nhận nhau, như cách ông Chu đã dùng để hiểu và tôn trọng cách sống của các con mình. Ngoài ra, đó cũng chính là sự cảm thông của Lý An dành cho những xung khắc văn hóa đang diễn ra với sự thay đổi đến chóng mặt của dòng chảy cuộc sống.

Dù sống ở Mỹ suốt một thời gian dài, Lý An vẫn là người mang nặng tư tưởng Á châu. Thế nên với Ẩm thực nam nữ, từ văn hóa, phong cách, chuyện nam nữ cho đến hình ảnh một gian bếp với hàng dao dài xắp gọn gàng được thể hiện đầy ngụ ý xuyên suốt phim luôn có sự kín đáo, chừng mực. Ngay cả cách ông xử lý những câu chuyện trong gia đình cũng rất truyền thống.

Bộ phim kết thúc với hình ảnh một bữa cơm nhà do cô con gái thứ hai của ông Chu đứng ra tổ chức và chỉ một mình ông đến dự. Cô chính là hình ảnh tượng trưng cho dòng chảy tiếp nối truyền thống văn hóa gia đình mà dù cuộc sống có hiện đại đến đâu cũng không thể dễ dàng mai một.

TrailerẨm thực nam nữ:

Ẩm thực nam nữ tuy không mang lại cho Lý An những giải thưởng danh giá như các bộ phim đình đám sau này nhưng đây chính là tác phẩm đánh dấu “chất” Lý An rõ ràng nhất. Đặc biệt, sự tái ngộ của Lý An với bộ môn nghệ thuật thứ bảy qua Ẩm thực nam nữ cũng giống như việc ông Chu tìm lại được vị giác của mình sau một thời gian bị mất vị giác. Một đầu bếp nổi tiếng nhưng lại bị mất vị giác khác nào một người được đào tạo về làm phim nhưng không có việc làm. Sự đau đớn và tuyệt vọng như nhau. Sự trân quý và hạnh phúc như nhau.

*

*

*

Bàn luận

Nhân phim đam mỹ bị cấm, nghĩ về tình tri kỷ

Chỉ anh hùng mới có tri kỷ, không có tình bạn giữa kẻ cướp.


*

Điện ảnh

“Ẩm Thực Nam Nữ”: xem tài nội trợ của Lý An 14. 03. 15 - 7:29 am
Pha Lê

Tôi luôn thích đạo diễn Lý An. Phần đông khán giả biết đến vị đạo diễn này qua phim Ngoạ Hổ Tàng Long, Brokeback Mountain, và Cuộc đời của Pi. Thế nhưng tác phẩm tôi thích nhất, cũng là tác phẩm theo tôi là thể hiện rõ con người của Lý An nhất, lại chính là phim Ẩm thực nam nữ.


*

Poster cho “Ẩm thực nam nữ”


Ông Chu – nhân vật chính của phim – là một đầu bếp góa vợ. Có ba mụn con gái, ông chẳng biết phải chăm sóc chúng thế nào ngoài việc… nấu ăn. Ông nấu rất nhiều, đến nỗi con cái lớn tướng hết rồi mà ông vẫn nấu. Ông Chu lại lớn tuổi nên dần mất vị giác, không nếm được món ăn. Con cái khuyên ông nghỉ ngơi đi, nhưng bản tính cứng đầu, cứ mỗi cuối tuần là ông khăng khăng hì hục làm cả một bàn tiệc, khiến cả nhà vừa xơi vừa lưỡng lự nhìn nhau.


Chẳng phải ba cô con gái chán món ăn của bố, họ biết bố một tay nuôi mình nên rất thương và không muốn làm ông buồn. Nhưng cuộc sống ngày càng đổi mới, hiện đại. Cô chị cả Chu Jia-Jen (Chu Gia Trân) bỏ đạo Phật truyền thống để theo đạo Chúa, cô giữa Jia-Chien (Gia Thiến) thích nấu nướng giống bố nhưng cứ đụng vào bếp là bị ông rầy nên chán, Jia-Chien bỏ cuộc, chuyển sang làm nhân viên văn phòng và tính gom tiền để mua nhà ở riêng. Cô út Jia-Ning (Gia Ninh) có bố là đầu bếp món Tàu mà lại đi làm thêm ở tiệm bán thức ăn nhanh của Tây.


*

Cô Jia-Chien, người duy nhất thích nấu các món truyền thống như bố, nhưng cũng là người khắc khẩu với ông nhất.


Ba đứa tính tình trái ngược, mỗi người đương đầu với từng rắc rối riêng chả giống ai. Ông Chu trước giờ chỉ rành cắm cúi nấu ăn chứ không có khả năng để ý xem tâm tư tình cảm của ba đứa nó ra làm sao. Thành thử cả ba cô dù ngoan ngoãn ngồi ăn chung với ông nhưng đầu óc mỗi đứa cứ bay đi đâu. Bữa cơm gia đình nhìn ngon lành đến cồn cào cái bụng, có lúc xem phim mà cứ bứt rứt muốn chạy tới nhà hàng Tàu gọi con vịt quay. Thế mà vừa cồn cào xong là bụng lại quặn đau vì cười nhiều. Ôi mấy bố con cứ ấp a ấp úng, thời đại thay đổi nhanh quá, hai thế hệ khác nhau một trời một vực. Người này có chuyện muốn nói, muốn thông báo, nhưng lại sợ đụng phải cái truyền thống văn hóa của người kia, trong khi bàn ăn ứ hự bao món hoành tráng, thôi đành ngậm miệng mà ăn chứ chẳng muốn gây chuyện làm gì, con vịt nó mất ngon.


Sự lúng túng của gia đình Chu vừa thấm thía vừa buồn cười do tuyến nhân vật quá hợp lý lẫn quen thuộc, quen thuộc đến nỗi khi họ hành động tuỳ hứng, kỳ cục, bối rối… là ta bị bất ngờ, để rồi sau đó suy nghĩ lại ta thấy rằng sự bốc đồng đó thể hiện chính xác tâm tư tình cảm của từng nhân vật, thế là ta nhe răng toe toét.

Xem thêm: Phấn Nước Missha Magic Trắng #21, Phấn Nước Missha Cushion Magic Tone 21, 23

Ẩm thực nam nữ vừa gần gũi vừa nhẹ nhàng bao trùm cả một đề tài lớn, nhẹ nhàng đến nỗi người xem không cảm thấy rằng phim đang giáo huấn họ điều gì. Nó được như thế là nhờ bản thân đạo diễn Lý An. Ông luôn quan tâm đến sự khác biệt giữa Đông và Tây, sự khác biệt giữa hai thế hệ, giữa truyền thống và hiện đại. Khi nhìn vị đạo diễn họ Lý nhã nhặn từ tốn trả lời phỏng vấn, không ai nghĩ rằng ông từng xung khắc kịch liệt với bố – do bố Lý An cấm tiệt chuyện ông muốn làm phim. Ông rời Đài Loan để sang Mỹ và không liên lạc với bố gần mấy thập kỷ sau đó. Dù vậy, phim của Lý An cũng chứng minh rằng ông tôn trọng truyền thống Á châu và hoàn toàn không phải loại đạo diễn hùa theo phương Tây. Dường như đối với Lý An, xung khắc là điều không thể tránh khỏi trong cái xã hội ngày càng hiện đại hoá, nên ông rất quan tâm đến những ai sống trong một xã hội như vậy. 


*

Bữa cơm truyền thống ở nhà ông Chu, dù rằng mỗi thành viên trong nhà đang phải đối mặt với lắm rắc rối thời hiện đại


Chính sự quan tâm, chứ không phải tính muốn áp đặt suy nghĩ của mình lên người khác, đã giúp câu chuyện của Ẩm thực nam nữ trôi thật tự nhiên. Cảnh quay phải nói rằng rất đối lập nhau – như khi ông Chu nấu nướng, màu sắc bỗng nhã nhặn, hài hòa, cảnh nền gọn gàng ngăn nắp. Nhưng tới lúc khán giả thấy cô con út làm việc tại nhà hàng thức ăn nhanh, hoặc cảnh quay phố xá Đài Loan thì màu sắc bắt đầu nóng nảy, lấn át, mọi thứ trở nên hỗn loạn, bụi bặm. Thế nhưng sự đối lập này lại trở nên hài hòa do Lý An không bắt nhân vật của mình… nói nhiều, cũng phải thôi, con cái ông Chu đâu muốn gia đình to tiếng cãi nhau khi người này không hiểu người kia như gia đình phương Tây. Chúng ta vừa xem phim vừa thấy thấm thía do chính bản thân ta cũng đang cố giữ cho tổ ấm được yên ả trong một xã hội đổi mới đến chóng mặt.


*

Ông Chu nấu nướng, nhìn dàn dao nhiều quá trời nhưng vẫn gọn ghẽ


*

Ông Chu cắt củ cải đều tăm tắp


*

Cô út ở nhà hàng thức ăn nhanh


Ẩm thực nam nữ vui vẻ lẫn sâu sắc đến thế một phần còn nhờ vào… tài nội trợ của Lý An. Lúc mới vào nghề, không ai chịu bỏ tiền cho ông làm phim. Vợ của ông lại là một tiến sĩ của ngành sinh học phân tử, bà phải đi làm nuôi cả nhà 4 người nên Lý An quyết định nội trợ, chăm con, nấu nướng phụ vợ. Ông nấu ăn tài đến nỗi gia đình vợ ngỏ ý đưa ông chút vốn để ông mở nhà hàng, phụ kinh tế gia đình cho vợ đỡ cực. Tuy nhiên, vợ Lý An tin rằng chồng mình có tài làm phim, rằng ông cần theo đuổi ước mơ của mình, nên bà từ chối số tiền này. 

Đến khi làm được phim rồi, đề tài ẩm thực lẫn việc dùng món ăn làm công cụ chăm sóc gia đình vẫn còn quen thuộc với Lý An. Vì thế, các cảnh nấu nướng, ăn uống không chỉ khiến ta thèm nhỏ nước dãi, mà còn khiến ta buồn cười, sau đó khiến ta xúc động. Đối lập với phần lớn những phim về ẩm thực, tác phẩm này không gây cho người xem cảm giác rằng họ phải xông vô bếp nấu ra món gì đấy, mà khiến họ muốn quan tâm đến gia đình của mình, ngay cả khi các thành viên trong nhà không hợp nhau. 

Vào cái tháng vẫn còn “ăn chơi” này, giải trí với Lý An quả là vừa vui vừa bổ ích.